EKLEMBACAKLILAR

Bombus

Bombus, yaklaşık 250 türü olan bir arı cinsi. Başlıca Kuzey yarımkürede görülür. Bazı türlerine Türkiye’de tüylü arı denir. Bazı yonca türlerini sadece bu arılar tozlaştırarak çoğalmasında katkıda bulunur.

Bombuslar daha çok ılık iklimlerde görülürler. Afrika’nın büyük kısmında, Hindistan’ın alçak bölgelerinde bulunmazlar. Avustralya ve Yeni Zelanda’ya polenasyona yardımcı olmak için insan eliyle götürülmüşlerdir. Çoğu otoriteye göre yuva yapıcılar (bombus) ve parazitler (psithyrus) olmak üzere iki cins bombini bulunur.

Bombuslar, tüylü ve sağlam yapılı arılardır. Ortalama olarak 1,5-2,5 cm boyunda, çoğunlukla sarı ve siyah renktedirler. Genellikle yerde, terkedilmiş kuş ve fare yuvalarında kovan yaparlar.[1] Organize yaşayan, sosyal böceklerdir. Kovanda bir kraliçe, erkek arılar (dronlar) ve işçiler bulunur. Parazit psithyrus cinsinde işçi sınıfı yoktur. Yuvacı bombuslar ile aralarında çok az görünüş farkı olan parazitler, yuvacıların kovanlarına yumurta bırakırlar. Bu yumurtalar yuvanın asıl sakinleri tarafından bakılırlar.[1] Anavatanı Britanya olan P. vestalis isimli parazit bazen bombus kovanının kraliçesini sokarak öldürür. Bu durumda kovanın asıl sakinleri yumurta üretemediğinden, işçiler sadece parazitlerin yumurtaları ile ilgilenirler.
vikipedi

Gümüşçün

Gümüşçün (Lepisma saccharina), Lepismatidae familyasından vücutları gümüşümsü bir renk ile kaplı olan ve evlerde yaşayan bir böcek türü.

Yetişkinlerinin boyları 12-19 mm arasındadır. Kanatları yoktur. Gümüşçünlerin dişileri günde ortalama 1-3 yumurta bırakırlar. Yumurtlamak için seçtikleri yerler yarıklar, hareketsiz nesnelerin altları, süpürgeliklerdir. Yumurtaları, ev koşullarına çok uygun 20-22 C derece ve %50-75 oranında nemde gelişirler. Yumurtadan erişkin hale gelmesi 3-4 ayı bulur. Yaşam süreleri üç yıldır.

Bütün gümüşçünler gün boyunca çatlak ve küçük aralıklarda saklanırlar. Evin her bölümünde görülebilir. Gümüşçünlerin kütüphaneler, ofisler ve arşivleri de istila etmeleri söz konusudur. Yiyecek aramak için dolaşırlar, ancak kaynağı bulduklarında ona yakın yerleşirler ve hareketleri azalır. Besin almadan ve su içmeden haftalarca yaşamını devam ettirebilir.

Kağıt zararlısı olarak da bilinirler. Bina içlerine kartonlar, kâğıtlar, koliler, duvar kâğıtları ve kitaplarla girerler. Özellikle sırlanmış kâğıtları ve duvar kâğıtları gibi yapışkanlı kâğıtları tercih ederler. Proteinli besinleri tercih ederler. Kendi türleri dahil ölü böcek kalıntıları ile beslenirler.
vikipedi

Hamam Böceği

Hamam böceği, Blattodea (bazen Blattaria ismi de kullanılır) takımını oluşturan böcek türlerine verilen ad. Takımın isimleri Yunanca blatta sözcüğünden türemiştir. Sözcüğün anlamı “hamam böceği”dir. 6 farklı familyada yaklaşık 4.500 tür bulunmaktadır. Hamam böcekleri, 2.000 metreden daha yüksek yerler ve kutup bölgeleri dışında, dünyanın her yanında bulunurlar. Çok dayanıklı hayvanlardır. Radyasyona direnç gösterirler. Çoğu hamamböceği hepçildir. Bir hamam böceği, kafası olmadan iki hafta yaşayabilir çünkü beyinleri ayaklarındadır fakat başsız bir hamam böceği açlıktan ölecektir.[1][2

1 Morfolojisi
2 Kontrol
3 Türler
4 Kaynakça

Morfolojisi

Vücutları dorso-ventral yassıdır. Ayak ve antenleri uzundur. Blattella germanica 1,5 cm kadar uzunluktadır. Rengi kahverengidir. Erkek ve dişilerde kanatlar vücut hizasını geçer. Blatta orientalis 2,5 cm kadar uzunluktadır. Rengi siyahtır. Dişilerin kanatları rudimenterdir. Erkeklerde vücudun 2/3’üne kadar uzanır. Periplaneta americana’nın boyu 3 cm kadardır. Erkek ve dişilerde kanatlar vücut hizasını geçer, rengi kahverengidir.
Kontrol

Bunlar aslında parazit değildir. Fakat çeşitli hastalık etkenlerini mekanik taşıyıcıklık veya arakonaklık yaparlar. Hamam böcekleri, kolera, tifo, verem, basilinin, Entamoeba coli, E. histolyrica, Balantridium coli, Giardia intestinalis kistlerinin yayılmasında mekanik taşıyıcı olarak rol oynar.

Kontrolü güçtür. Çünkü çok çabuk ürerler. Kontrolde üç noktaya dikkat edilmelidir.

1- Bunların gizlendikleri duvar çatlakları ve benzeri yerler tıkanır. 2- Çöp ve gıda açıkta bırakılmaz. Gıda artıkları temizlenir. 3- Kontrolde en pratik yol ilaç kullanmaktır.Bu amaca kalıcı etkili ilaçların bunların saklandıkları yerlere püskürtülerek uygulanması gerekir. Fakat yumurtalardan yeni çıkacakları öldürmek için ilaç 2 ay sonra tekrarlanmalıdır. Bunlarla mücadelede ilaçlı yem tuzakları da kullanılmaktadır.
Türler

Türkiye’de üç türü bulunur. Bunlar, Alman hamam böceği (Blattella germanica), Doğu hamam böceği (Blatta orientalis) ile Amerikan hamam böceği (Periplaneta americana)’dir. Bunlardan Doğu hamam böceği Türkiye’nin yerli böceğidir ve sık sık karafatma (Blaps spp.) ile karıştırılmaktadır.

vikipedi

Çıyan

Çıyan (Chilopoda) (Latince centi-, “yüz”, ve , pedis, “ayak”) , çok hızlı hareket eden, uzun vücuda sahip, eklembacaklılar şubesine ait bir Çok bacaklılar sınıfı. İri türleri zehirlidir, fakat allerji vakaları haricinde tehlikeli değildir,[1][2] birçoğu boy olarak küçük olduğundan deriyi delemez, Antarktika dışında heryerde yaşarlar. Arı’larda olduğu gibi şahdamar, göz gibi organlar sakınılmalıdır, ısırılan yere buz uygulanması ağrıyı geçirir. Boyları 1 mm ile 30 cm arasıda değişir. Zararlıları yiyerek beslenir.

Tesbih böceğinin bir akrabası olup, daha yavaş ve zararsız olan diğer çöpçül Kırkayak’ta (Millipede) her boğumda iki çift bacak varken, Çıyan’da bir çift bacak olması ikisini ayırteder. Etçil beslenen Çıyanın irilerinin utangaç olsada tehdit esnasında ısırabilmesine karşın Kırkayak ise genel kanının aksine sokmaz ve ısırmaz, dokunulduğunda veya tehlike sezince hemen kıvırılıp ölü taklidi yapar, bazı dev kırkayak türlerinin kitinli derisinden tehlike anında kıvrılınca salgıladığı antibiyotik toksin nedeniyle ezilmesi allerjilere yol açabilir. Göze dokunulursa su ile yıkanmalı, yutulmamasına dikkat edilmelidir. Gösterişli türleri pet olarak evcilleştirilebilir. Bilinen en sosyal kırkayak türü Tanzanya asıllı Pembe ayaktır. Asabi olmayıp, evcilleştirildikten sonra kıvrılmamaktadır.

Tropik iklimlerde’deki çıyanlar en fazla 30 cm olabilirler. Böcek olmaktan çok karides türevi eklem bacaklılar’dır.

vikipedi

Yusufçuk

Yusufçuk (Anisoptera), odonata takımına ait, kanatlarını dinlenmeleri sırasında yanlara açık olarak yatay tutmalarıyla kızböceklerinden ayrılan bir alttakım. Büyük birleşik gözleri, güçlü saydam (Kanatları), göz alıcı renkleri ve uzunca vücutlarıyla ile tanınırlar. Vücutları kuvvetli yapıda ve hiçbirzaman düz değildir. Hareketleri daha hızlı ve devamlıdır. Bağırsak solunumu yaparlar. Göller ve durgun sularda sıkça bulunurlar.

Yusufçuklar genelde sivrisinekler, tatarcıkları ve arılar, kelebekler gibi diğer küçük böcekler ile beslenirler. Çoğu zaman göllerin, akarsuların ve su birikintilerinin olduğu bölgelerde görülürler, çünkü “nemf” diye adlandırılan larvaları suda doğarlar. İnsanları normal şartlarda ısırmaz ya da sokmazlar fakat karınlarndan tutulduğu takdirde kurtulmak için ısırmayı denerler. Sivrisinekler gibi bazı zararlı canlıları yiyerek popülasyonlarını dengede tutmaları bakımından oldukça önemlidirler. Bu nedenle Kuzey Amerika’da birçok yerde yusufçuklar “sivrisinek avcıları” olarak adlandırılırlar.

Bir yusufçuk böceğinin yumurtadan ölümüne yaşam süresi 6 ay ile 7 yıl arasında değişebilir. Dişi yusufçuklar yumurtalarını su kenarlarına ya da su içindeli bitkilerin üzerlerine yumurtlarlar ya da uçarken suya serpiştirir. Yumurtadan çıkan ve “nemf” adı verilen yavru yusufçuklar yaşamlarının büyük bir bölümünü su altında geçirirler ve solungaç bezneri organları ile soluk alırlar. Genelde omurgasız hayvanları ve zaman zaman da iribaşlar ile balık yavrularını yakalayarak beslenirler. Çok hızlı hareket yeteneğine sahiptirler. Avlarını yakalayabilmek için diğer canlılarda rastlanmayan organlara sahiptirler.


Yusufçuklar suda gelişimlerini bir yıl içinde tamamlar ve sudan çıkarak uygun bir yere tırmanırlar. Derilerinin sırtları boyunca yarılmasını bekler ve bu işlemden sonra yarılan derinin içinden yetişkin yusufçuk çıkar. İlk anlarda küçük olan kanatları ve gövdeleri kısa sürede gelişir ve olması gereken boyutlarına ulaşır. Fakat renklerinin olması gereken parlaklık düzeyine ulaşması için saatler ya da günler geçmesi gerekebilir. Yetişkin yusufçuklar sadece uçarak avlanırlar, havadayken birçok uçan zararlıyı yerler. Yarım saat içinde kendi ağırlıklarına eşit oranda besin tüketebilmeleri mümkündür.

Yusufçuklar genelde güneşli havalarda uçmayı tercih ederler. Görme duyuları çok gelişmişdir. Birbirlerine birleşmiş olan petekgözleri yaklaşık 1000 ayrı “göz”den oluşur. Görme algıları harekete çok duyarlıdır ve gördükleri herşeyi ağır çekimde algılarlar. Bu nedenle öldürme konusunda çok atik ve serttirler. Kanatları gövdelerinin üst kısımlarında bulunur ve genelde saydam iki çift kanatları olur. Bilinen 500 dolayında alt türü bulunur ve en çok tropik iklimde yaşarlar. Kimilerinin uçuş hızı saatte 95 kilometreyi bulabilir. Ayrıca Yusufçuk böceklerinin dişileri çiftleştikten sonra erkek yusufçuk böceğinin kafası ile beslenirler. Bu yüzden tüm erkek yusufçuk böcekleri sadece 1 defa çiftleşebilirler. Yusufçuk böceklerine Türkçede kız böceği, helikopter böceği de denildiği gibi gövdeleri ince olan türlere iğnecik de denir.

vikipedi

Yabanarısı


Yaban arısı, zar kanatlılar takımındaki Apocrita alttakımından, Vespidae familyasına dahil kanatlı böcekler. Bazı bilinen cinsleri Vespula ve Dolichovespula (yaban arısı) ile Vespadır (eşek arısı). Popüler kullanımda daha çok sadece Vespula, Dolichovespula ve Polistes türleri yaban arısı olarak nitelendirilir.

Gövdesi kızılımsı sarı ve siyah çizgili olan eşek arıları oldukça iri yapılıdır; uzunlukları arıbeyinde 30 mm’yi, işçi arılarda 23 mm’yi bulur. Yeryüzünde geniş bir bir dağılım gösteren bu yaban arıları, bazen kova büyüklüğünde olan yuvalarını ağaç kovuklarında, duvar oyuklarında ender olarak da toprak üstünde kurarlar. Yuvaların içi, çiğnenmiş bitkisel maddelerin tükürükle karışmasından oluşmuş, kağıda benzer peteklerle döşelidir. Eşek arıları ağızlarındaki dişleriyle ısırır. Ancak zorda kaldığı vakit iğnesini batırır. Bu iğne zehirlidir.Sokması çok ağrı veren eşekarısının zehiri, insanda ağır alerji tepkilerine yol açabilir.

vikipedi

Tırtıl


Tırtıl gündüz ve gece kelebeklerinin larvasıdır. Göğüs bölümlerinde üç çift bacakları vardır. Tırtıl büyüdüğünde kelebek olacağını gösteren hiçbir ipucu vermediğinden, larvaya iyi bir örnektir. Çoğu tırtılın uzun gövdesi 13 bölümden oluşur. Başın ardındaki ilk üç bölüm, kelebeğin kanatlarının ve bacakların bağlandığı göğüs bölümüne dönüşecektir. Bu bölümlerdeki bacaklar sert ve parlaktır. Etli, yumuşak ve küt uçları yüzeylere tutunmayı sağlayan küçük kancalarla donanmış öbür bacaklar, tırtıl kelebek olduğunda kaybolur. Tırtılların kancalı bacakları beş çiftten az olabilir ama hiçbirinde beş çifti aşmaz.

Tırtıllar annelerinin yumurtladığı ağacın yapraklarını yiyerek beslenirler. Tırtıllar kelebek olma zamanlarında pupa adı verilen bir kozaya girerler.Bu kozada birkaç gün kaldıktan sonra ıslak kanatları olan bir kelebeğe döneşeceklerdir,1-2 saat sonra tamamen kuru kanatları olmasıyla birlikte bir kelebek olurlar.Yapraklarla beslenirler.

vikipedi

Termit


Termitler (Isoptera), termit ya da ak karınca, beyaz karınca adını alırlar.

Özellikle tropiklerde ve subtropiklerde odunları ve organik kökenli diğer maddeleri yiyerek büyük zarar vermeleri ile tanınırlar. Işıktan kaçarak ve saklanarak yaşadıkları için, meydana gelen zarar her şey bittikten sonra anlaşılır.

Dünyada yaklaşık 3000 termit türü bulunur. Türce en zengin kıta Afrika’dır. Yağmur ormanlarında yoğunlaşmışlardır. Türkiye’de ancak üç türü bulunmaktadır: Kalotermes flavicollis, Reticulitermes lucifugus ve Anacanthotermes ubachi.

vikipedi

Tarantula


Genel olarak Kuzey ve Güney Amerika’da yaşayan, iri ve vücudu kıllarla kaplı örümcek familyasıdır. Yaklaşık 900 türü vardır.

Vücudu kaplayan annen tüyler. Theraphosidae ailesinin canlıları genel olarak nemli gölgelik alanlarda, ağaç kovuklarında, taşların altlarında vb. yerlerde yuva yaparlar.

Zehirli olmadıklarından evde en çok beslenen örümcek türüdür
Yaşam alanları bilindiği kadarıyla kutuplar ve Avustralya haricindeki her kıtada yaşayan o kıtalara özel türler bulunmaktadır.

Yaşadıkları bölgeler yağmur ormanları, çöllere yakın bölgeler, çayır vb. gibi çeşitlilik gösterebilirler ancak bu alanlardaki ortak özellik nemlilik, karanlık ve saklanabilecekleri oyuklar, kayalar vb. cisimelerin olmasıdır.

Besin olarak genellikle bulabildikleri boylarına uygun böcekleri yerler. Ancak bazı büyük türlerin yetişkinlik dönemlerinde fare, kuş gibi hayvanları yakaladıkları görülmüştür.
vikipedi

Sopa Böceği


Türkçe adıyla sopa böceği denilen ve Kuzey ve Güney Amerika’da yaşayan bu ilginç görünümlü böcekler, bir canlıdan çok ağacın çöpü gibi görünürler. Bu yüzden de farkedilmeleri neredeyse imkansızdır. Ayrıca bulunduğu ortamın rengini alan sopa böceklerini dünyanın en iyi kamufle olan canlıları arasındadır. Yaşadığı ortama ikiz sayılabilicek kadar renk ve şekil uyumu gösterir.Yeşil ve kahveringiyi mükemmel bir şekilde taklit eder.
Etçil olan sopa böceklerinin ömrü 3 yıl kadardır.Boyları 11 santimden 55 santime kadar olabilir.Dünyada birbirine çok yakın 3 bin kadar değişik türü olduğu sanılmaktadır.
HV

Sinek

Örümcek

Kırkayak

Kelebek

Karınca